De oorlog tegen Iran zorgt voor hogere prijzen van olie en gas, maar brengt ook de voedselproductie in gevaar. De VN waarschuwt voor een tekort aan kunstmest door de blokkade in de Straat van Hormuz.

Ongeveer 70 procent van de boeren in de Verenigde Staten geeft aan dit groeiseizoen niet alle meststoffen te kunnen betalen die zij nodig hebben door stijgende kosten als gevolg van het conflict in het Midden-Oosten. Volgens FAO-hoofdeconoom Maximo Torero lopen armere landen het grootste gevaar door schaarste en hoge prijzen voor kunstmest en energie: “Het laatste wat we willen, zijn lagere oogsten, hogere grondstofprijzen en voedselinflatie volgend jaar”.

En bij ons? “In Vlaanderen zal het op korte termijn zo’n vaart niet lopen. Ter voorbereiding op het bemestingsseizoen zijn er al grote voorraden aangelegd”, stelt Peter Jaeken van BELFertil, de federatie van de minerale meststoffenindustrie.

Dat betekent niet dat de Vlaamse boeren het niet zullen voelen. De gebrekkige doorvoer van grondstoffen door de Straat van Hormuz heeft tot gevolg dat het globale aanbod daalt en de concurrentie naar de beschikbare kunstmest groeit. De laatste weken laten een prijsstijging zien van 20 tot 30 procent. Bij aanhoudende prijsstijgingen zal de impact groot zijn.

De Boerenbond waarschuwt: “Het is dan ook belangrijk om op de gevolgen te anticiperen en op langere termijn voedselzekerheid te behouden. Daarom is het een goede zaak om minder afhankelijk te worden van kunstmest.” Gepleit wordt voor minder afhankelijkheid van kunstmest door de norm voor dierlijke mest per hectare te verhogen.

Hongersnood klinkt als iets uit vergeelde geschiedenisboeken, ergens tussen loopgraven en totalitaire regimes. Maar honger is geen reliek uit het verleden. Het is een instrument. Het wordt nog altijd gehanteerd — doelbewust, berekend en vaak met een bureaucratische glimlach.

Het ‘Beleg van Leningrad’ (september 1941 – januari 1944) - waarbij tussen 650.000 en 1 miljoen burgers stierven - is daarvan een voorbeeld. Hitler wilde de stad niet bestormen, maar “uithongeren” en "van de kaart vegen”. Goh, waar heb ik dat soort uitspraken onlangs nog gehoord? Blijkbaar is de strategie en terminologie van de rosse kuif aan de andere kant van de grote plas geleend van zijn nazi voorganger met de karakteristieke snor.

Het zou geruststellend zijn als dit alles verleden tijd was. Dat is het dus niet. In Gaza is het blokkeren van voedseltransporten een politieke beslissing, strategisch beleid.

Door de doelbewuste vernietiging van de infrastructuur in Jemen - door de coalitie onder leiding van Saoedi-Arabië - is voor een deel van de bevolking de hongerdood nabij. Er zijn gebieden waar één op de vijf kinderen ondervoed is. Bijna 100.000 kinderen lopen hierdoor het risico om te sterven.

In Soedan verschuiven frontlinies en daarmee ook de toegang tot voedsel.

Door de blokkade van de VS heeft de Cubaanse bevolking een ernstig tekort aan voedsel, medicijnen en brandstof. Het gevolg wordt omschreven als een 'hongercrisis'. 

Wat deze gevallen verbindt, is niet alleen het lijden — hoe schrijnend ook — maar de onderliggende redenering: voedsel is macht. Macht uitoefenen kan met harde hand — blokkades, belegeringen, vernietigde akkers — maar net zo goed via beleid, regelgeving en prijsmechanismen die even efficiënt werken, maar minder zichtbaar zijn.

Wie de voedselproductie controleert, beheerst gedrag. Honger maakt volgzaam, verzwakt verzet en versnelt capitulatie. Het is een stille vorm van geweld: geen explosies, geen rookpluimen, maar een gestage afbraak van lichamen en samenlevingen.

Het internationale recht is helder. De Geneefse Conventies verbieden het uithongeren van burgers als oorlogsmethode. Maar wetten zonder handhaving zijn niet meer dan morele aanbevelingen. Zolang de politieke kost van verontwaardiging lager blijft dan de strategische winst van uithongering, verandert er weinig.

Het is niet alleen een probleem bij ‘verre conflicten’. Ook in stabiele samenlevingen sluipt de politisering van voedsel binnen. Niet via blokkades, maar via systemen die bepalen wie toegang heeft tot betaalbaar eten en wie niet. Nu voedselbanken structureel worden, is het geen liefdadigheid meer, maar een signaal.

De verantwoordelijkheid schuift van recht naar gunst. Het recht op voedsel is een fundamenteel mensenrecht, vastgelegd in artikel 25 van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens (1948) en het VN-verdrag inzake economische, sociale en culturele rechten (1966).

Honger is geen falen van systemen. Het ís een systeem.

Hongersnood is geen bijproduct van een conflict, maar een strategisch onderdeel ervan.

Hongersnood is het gevolg van een keuze die elders wordt gemaakt.

Zolang honger wordt verpakt als noodlot en een publieke inzameling als enig mogelijke remedie, blijft de ‘uithonger-strategie’ politiek rendabel.

Benny AHLERS