Een vergeten kleinood
Ik zag deze film voor het eerst op een donderdagavond tijdens een “Adelbergfilm” en vond hem terug in de bibliotheek van Lommel. Deze Duitse film werd in 2016 genomineerd voor de oscar "beste buitenlandse film", maar moest de duimen afleggen voor het eveneens sterke “The Salesman” van Asghar Farhadi.
Maren Ade, de regisseuse van Toni Erdmann, verdient voor deze film toch wat extra aandacht. In de filmwereld staan namelijk steeds meer sterke vrouwen op, rasechte verteller die vanuit hun perspectief je een verfrissende en indringende kijk geven op het mens-zijn en de maatschappij waarin we leven.
Zo zagen we al speelse en tegelijk kritische vertellingen van Jane Campion (The Piano), Sofia Coppola (Lost in Translation), Chloé Zhao (Nomadland) en Greta Gerwig (Barbie). Met niet te vergeten enkele Belgische grandes dames zoals Fien Troch (Home), Patrice Toye (Rosie) en Hilde Van Mieghem (Sprakeloos). En nu dus Maren Ade, met dit misschien wat vergeten kleinood: Toni Erdmann.

Een vreemde vader en een vervreemde dochter
In dit verhaal krijg je een inkijk op de vader-dochter relatie in een door managers en mannen dominerend bedrijfswereldje waarin een vrouw, Ines, zich staande tracht te houden. Ze vergeet echter, zoals zovelen in hun job, een stuk van zichzelf en haar familie - in het bijzonder haar vader, Winfried.
Een vader die zelf op de dool is en die denkt het te vinden wanneer hij zijn dochters huidige situatie ziet als een project. Een uitdaging om haar terug de belangrijke dingen van het leven te doen inzien. Hij besluit haar daarom op te zoeken in Boekarest waar zij een belangrijke deal wil afsluiten. Het contact verloopt echter moeizaam. In plaats van tijd te maken, laat ze hem afschepen door haar secretaresse. Tot Winfred een spontaan ideetje krijgt.
Gewapend met een kermispruik, een vals gebit en een kostuum met plastron kruipt hij in de rol van Toni Erdmann, consultant en coach. Ines is niet meteen verbaasd — ze kent zijn grappen en speelt het spel mee — totdat hij zijn rol te ver doordrijft. Toni neemt een loopje met de realiteit en zet het managerswereldje een grote spiegel voor. Hij draagt een masker, maar toont daarmee ook de maskers van de anderen. Hier voel je raakvlakken met onze Belgische kunstenaar Ensor.

De film is een mengeling van situatiekomedie en drama zonder overladen te worden door dialogen of zeemzoete smaakjes. Het scenario is fris, levensecht en tegelijk bevreemdend. Regisseur Maren Ade blijft daarbij heel dicht bij de twee personages. Het verhaal van het bedrijf en de struggle voor de deal is daardoor eerder ondergeschikt aan de band tussen vader en dochter en hun verwoede pogingen om vat te krijgen op het leven.

Realisme versus surrealisme
Het is consequent hyperrealistisch gefilmd waardoor het typetje Toni Erdman geloofwaardig blijft. Ook het acteren helpt hierbij: het ontwapenende spel van Peter Simonischek — die van de ene vingerknip naar de andere overschakelt tussen de zachte vader Winfried en de clowneske Toni — staat sterk tegenover het ingehouden spelen van Sandra Hüller als de harde zakenvrouw Ines (recent nog te zien in The Zone of Interest). Zij blijft de onversaagde perfectionista tot ze op het einde zich bloot geeft en haar façade afwerpt, waarbij de film haast surrealistische proporties krijgt.
Toni Erdmann duurt 162 minuten en verveelt geen minuut — dat moet je kunnen. De film geeft je geen grote boodschap mee, maar stelt wel de vraag wat het leven nu werkelijk de moeite waard maakt. En die vraag blijft nog een tijdje hangen, lang nadat de aftiteling voorbij is.

Bart Vermeer