Toen dè'k nog klèèn wààr, heujërdën ëkik wöl ës vërtéllën óóvër dë Zwèttë Flès. Dë jéstë keejër, gans ien't bëgin, dócht ik dè't óóvër ‘n flès kaloesiej gieng gòn, mèr al rap heujërdën ëk dë meejëst öteejënlóópëndë vërhauwëlën óóvër ‘n spisjauwël vrààw van dë Muda’ërs, 't eejën vërtélsël nog straffër dan 't andër. Dër wóuwër veul gëzeed en 't was niej alté duidëlëk of 't óóvër dë Zwèttë Flès gieng of óóvër heur dòòchtër Alfonsien (°1875), want toen dë Zwèttë Flès gëlèèfd ha, zén zë Alfonsien vur't gëmak ók Zwèttë Flès gòn noemën.

Ik hém wa óndërzuuk gëdòn. Dë Zwèttë Flès lèèfdë van 1843 tot 1941. Zë trouwdën ien 1866 mi në Wauwël diejën 32 jauwër awwër was dan zé. Diejë was doewaniejër ien Achël.

Zë lèèfdë tààmëlëk nërmauwël, mè Piej’ën Dë Dóuwëd kwààm in 1897 óp në keejër langs vur heurë vènt en maktë van heur óp slag en stóuwët ‘n weef. Vanaf toen bëgós zë heur èègën auwërëg të gëdrààgën. Zë bleef zwèttë rouwkleejër draagën, zë stónk want zë wastën heur èègë nóuwët nie mir, bëgós ambras të màà’ë mi dë gëbuujërën (zë smeet óuwët ‘n flès na jénnë zénnë kop) en iedëreejën dën dààvër óp't lijf të jààgën dur 's nààchs mi kéttingë gòn të rammëlë bé dë miensë, liefst van al bé diegeen wor zë ambras mi ha of érrëgës wor nën afgëstorvënën ópgëbauwërd lààg en dë bang buurtmannën èn dëm borrël zauwëtën um hun èègë moed ien të dring’ën. Die dóchtën dan dè't dën duuvël was. Zë sprak ‘n tauwël die niemand kós vërstòn (warschénlëk Frans of ë Wòls dialékt) en iedëreejën dócht dè't héksëtauwël was, of tóóvërformuuls, wiessë zij veul.

Sààvës króóp zë sóms ien dë grààcht en dan wóchtë zë totdè't wèrkvollëk van d’è’ër kwààm um zë dan dë stuipën óp't lijf të jààgë mi auwërëgë gëluidën.

Zë zeen dè't onmeugëlëk was um heur huis vurbé të fietsë zóndër të stoppën of të vallën. Dè was ók ècht dë worhéd. Dè was dör ë karspóuwër en fietsërs hààn zó në schrik, dè zë cónstant heur huis ien d'óóg hielën, wordur zë niej ópléttën en buitën ët spóuwër giengë rijën, zódè zë voet èn dë grónd moessë zéttën en van hunnë vieló vielën.

Teegën dë jóng wóuwër gëzeed dè zë niej ààchtërum moegë kij’ën, want as zë öw kós ènkij’ë wóuwërdë blind of kreegdë d'eejën of d'andër kauwëj ziektë.

Mè zë ha ók heur goei kààntën. Ien heurë jóngën tijd hi zë óuwët në klèènë van dën dierékteur van dë Vieille Montagne van dë vërdring’ingsdóuwëd gërèd en toen hi zë ‘n lèèvëslang bëlóuwëning gëkreegën.

Heurën hónd, heur kippën en heur gèètë liepë bé heur ien huis binnën en buitën. Heurë gèètëmbók bón zë èn dën toffëlpóuwët vààst. Óp në keejër viel zë óóvër diejëm bók hénnën en bróók zë heur beejën. Toen dën doktër kwààm zi iej dè't fèrrëm stónk bé heur, mi zó nëm bók ien huis.

“Dor moet iej mè teegë kunnën!” zou zë gëzeed hémmën.

Öténdëlëk zauwët ër niks andërs óp dan ná't godshuis (na dë zustërkës) të gòn um heur wa të lauwëtë vërzörgën. Diej zustërkës hémmën heur uujërëlang ien bad gëstóó’ën en gëschrobd azzof hun lèèvën ërvan afhieng. Kort ërnàà is zë gëstorvën, “va próópërighè” zeen dë miensën, umdè al ‘t vuil van heur af was ... 

Eest allëmòl wor? Hi dè bëlang? Lòt ët mè zóuwë. Dë schònstë vërhauwëlë zittë vól fantëziej. Dè mag.

Danny VANDENBERK