Vanochtend kon je in onze bibliotheek terecht voor de boekvoorstelling plaats van Toos, het nieuwste boek van tekenaar en auteur Caryl Strzelecki. Het werd een intieme en beklijvende voorstelling waarbij Hans Put Caryl interviewde en afgesloten werd er met koffie en koek.

In het boek, een graphic Novel, vertelt Caryl het verhaal van Toos, zijn moeder, die de mantelzorg voor zijn vader opneemt en zich probeert staande te houden in een wereld waar ze steeds minder vat op lijkt te hebben. Het boek is gebaseerd op de dagboeken van zijn moeder die hij kort voor haar overlijden van haar in handen kreeg. "Doe ermee wat je wil", zei ze nog tegen hem.

Een groot deel van het gesprek deze voormiddag ging over de dementie van Caryl’s vader en de impact daarvan op zijn moeder. Toos toont niet de verzachtende of heroïsche kant van mantelzorg, maar vooral de vermoeidheid, irritatie, schuldgevoelens en eenzaamheid. Dat maakt het boek herkenbaar en soms pijnlijk eerlijk.

Naast de dagboekfragmenten bevat Toos ook (uiteraard...) illustraties van Caryl zelf.

Intervieuw met Caryl:

Waarover gaat het boek TOOS?
Caryl : Het boek vertelt het verhaal van mijn vader, Aloïs Strzelecki, door de ogen van mijn moeder. Op de dag vóór haar euthanasie kreeg ik, in een plastic zak, een tiental dagboeken van mijn moeder, met de woorden: “Doe hier maar mee wat je wil.” In die schriften had ze met ongelofelijke precisie vastgelegd hoe haar man langzaam aftakelde door dementie en wat dat met haar deed.

Wat beschrijft ze precies in die dagboeken?
Caryl : Ze beschrijf hoe Aloïs geleidelijk het contact met de werkelijkheid verloor. Tussen zijn diagnose dementie en zijn overlijden lagen acht lange jaren. In die periode verzorgde Toos hem onafgebroken thuis. Het zijn jaren geweest van kleine vergetelheden die uitgroeiden tot totale ontreddering. De man met wie ze meer dan vijftig jaar samenleefde, werd uiteindelijk een vreemde voor haar.

Hoe was die periode voor haar als mantelzorger?
Caryl : Het was een dagelijkse, vaak onzichtbare strijd. Haar wereld viel langzaam uit elkaar, terwijl ze probeerde overeind te blijven. Ze was tegelijk partner, verpleegster en getuige van zijn geestelijke en lichamelijke verval.

In het boek komt ook haar eigen levensverhaal naar voren. Waarom vond je dat belangrijk?
Caryl : Omdat je niet kunt begrijpen wie ze was in die jaren zonder te weten waar ze vandaan kwam. Ze groeide op in een katholiek gezin, verloor haar jong en had een moeder die haar het gevoel gaf ongewenst te zijn. Die leegte droeg ze mee.

Hoe leerde ze Aloïs kennen?
Caryl : Als twintigjarig meisje werkte ze in de mijn van Beringen. Daar ontmoette ze Aloïs, een Poolse migrant, joviaal, levenslustig en dubbel zo oud als zijzelf. Hij vulde het liefdesvacuüm in haar leven. Hij was nog gehuwd met een Poolse en had daar 2 kinderen. Hun relatie ging in tegen alles wat toen hoorde: ze raakte ongehuwd zwanger en ging “in zonde” leven met een migrant. Ze wist niet hoe ze zwanger geraakt was.

Later draaide die dynamiek volledig om. Hoe heeft ze dat ervaren?
Caryl : De sterke man die ooit haar houvast was, brokkelde langzaam af. Ze zag hem verdwijnen, stap voor stap. In haar notities bestempelde ze dat als de “geestelijke dood”: het verlies van verstand, herkenning en identiteit. En telkens opnieuw stelde ze zichzelf de vraag hoe ze als partner met zo’n onomkeerbaar verlies moet omgaan.

Toen mijn moeder Toos in het ziekenhuis moest blijven voor een oogoperatie, verbleef ik 2 dagen bij mijn vader. Hij vroeg om de 10 minuten (soms 15 minuten) waar zijn vrouw was. Zelf was ik toen van de kaart en begreep dat mijn moeder dit elke dag moest doormaken.

Ondanks de zwaarte bevat het boek ook humor.
Caryl : Humor was soms het enige wat haar overeind hield. Haar observaties zijn scherp, soms droog, soms onverwacht grappig. Zelfs in wanhoop en irritatie zit iets menselijks dat je met een glimlach kunt bekijken.

Wat maakt TOOS volgens jou uniek?
Caryl : Het boek bestaat volledig uit haar eigen woorden. Geen filter, geen opsmuk. Ik, haar jongste zoon, heb het aangevuld met een selectie uit mijn honderden schetsen en tekeningen die verhelderen wat ikzelf heb meegemaakt. Ik stond er zelf middenin. Samen vormen tekst en beeld een eerlijke kroniek van liefde, angst, wanhoop en gemis.

Het boek is te koop via Caryl rechtstreeks : https://www.facebook.com/caryl.strzelecki.1