In de 4 km lange aanvoersloot van het kanaal Bocholt-Herentals (BE) naar de vloeiweiden van de Pelterheggen op de Plateaux (NL) ligt een ruïne. Een ruïne van een voormalig sluisje dat het  lang geleden mogelijk maakte om  boten met hooi  naar het kanaal te laten varen  om vandaar met grotere boten naar Antwerpen te worden gebracht. Terwijl het water uit het kanaal werd gebruikt voor de ‘bemesting’ van de arme zandgronden waar het gras groeide. Deze kortstondige handel in ‘krachtvoer’ voor paarden was interessant genoeg voor een investeerder uit Maastricht, Wijnand Clermont, om in het midden van de 19^de eeuw grond te kopen en het watersysteem aan te leggen.

Na de komst van stoom- en benzinemotoren stortte de handel in gras en hooi in en geraakte  het sluisje, lokaal gekend als het Saske, in verval. Terwijl in hoogtijdagen er zelfs een sluiswachtershuisje was.

Op 15 december 2025 bezochten de schepenen van stadswerken en erfgoed van de stad Lommel, de heren Medard Verstraeten en Dirk Vanderhoydonks, de herstelwerkzaamheden aan de muren van het sluisje die ervoor moeten zorgen dat er later ook weer water in de sluis kan worden gelaten. De handgevormde stenen voor het herstel moesten speciaal besteld worden vanwege het afwijkende formaat. Het metselwerk geeft nu al een beeld van hoe het vroeger moet zijn geweest. Oude natuurstenen elementen zijn bewaard en worden teruggeplaatst en waar nodig aangevuld. De schepenen waren vol lof over het restauratiewerk dat Natuurmonumenten aan het Saske laat uitvoeren. De uitvoering is in handen van De Bonth van Hulten en wordt begeleid door een collega van Rothuizen Erfgoed.

Het  traditionele gebruik om   de vloeivelden regelmatig met water te bevloeien  voor de productie van hooi  is bijzonder en door Unesco  als ‘immaterieel cultureel erfgoed van de mensheid’ bestempelt.  Natuurmonumenten, Erfgoed Lommel, de stad Lommel  en Natuurpunt bekijken nu samen hoe we dit gebruik nog beter en gezamenlijk in beheer en beeld kunnen brengen.Het herstellen van een groot deel van de oude situatie, naar verwachting af te ronden tegen de zomer 2026, maakt ook verhalen los in de omgeving. Voorbijgangers vertellen onder andere over zwemmen in de spoelkom bij het sluisje (zie foto bovenaan).

Veel van de historie van het  het Saske  is echter onbekend, er zijn maar een paar foto’s bekend en veel is nog onduidelijk. Wat was de naam van de sluiswachter, hoe was het gebruik vroeger, pasten er meerdere boten met gras in de sluis etc. Om een beter beeld te krijgen van het verleden, ook gericht op beheer in de toekomst, willen we vragen naar verhalen, foto’s en andere wetenswaardigheden met betrekking tot het sluisje. Mocht u iets weten dan vragen wij dit toe te sturen aan info@erfgoedlommel.be . Mooie foto’s en bijzondere verhalen zullen we zeker met het publiek delen!